Nyncke Woudstra is programmamanager bij ouderenzorgorganisatie Kwadrant in Friesland. Ooit begonnen als ergotherapeut, groeide ze via verandertrajecten door naar haar huidige rol. Inmiddels is ze een van de kartrekkers van informele zorg binnen het iZi-netwerk. Geen blauwdrukken, geen masterplannen, maar beweging van binnenuit is haar credo. “Hoe maak je cliënten blij?”
“Wat mij een omdraaier maakt? Dat zit in hoe ik werk én hoe ik kijk,” zegt Nyncke. “Ik geloof niet in verandering vanachter een bureau. Je moet niet proberen om in je kamertje te verzinnen hoe het moet, maar samen met mensen van de werkvloer ontdekken hoe het anders kan.” Ze begon ooit als ergotherapeut. En dat voel je nog steeds. “In alles neem ik mee: wat zijn de doelen van de cliënt? Wat maakt iemand blij? Dat is volgens mij ook precies waar informele zorg over gaat.” Toen ze betrokken raakte bij iZi, sloot ze aan in een overgangsfase. “De eerste fase werd net afgerond. Ik kwam erbij in de tweede ronde, toen er meer begeleiding binnen de organisatie kwam. Voor mij voelde de eerste draaidag meteen als thuiskomen.”
Alles overnemen is niet altijd liefdevol
Bij Kwadrant zijn ze eerlijk over de uitdagingen. “We hebben lang vanuit vaste waarden en overtuigingen gewerkt. Dat maakt loslaten lastig. Maar soms moet je gewoon een andere bril opzetten. Wat is goed, wat is fout? En wie bepaalt dat eigenlijk?” Nyncke heeft een scherpe blik voor wat er echt gebeurt. “Onze bewoners wonen bijna continu in een all-inclusive hotel. De vraag is: hebben we nog wel door dat ze ook graag van waarde willen zijn? Volgens mij maak je mensen niet beter door ze continu in de watten te leggen. We zijn zo gewend om te zorgen, dat we vergeten te vragen: wat doet dat eigenlijk met iemand? Alles overnemen is niet altijd liefdevol. Soms maak je mensen daardoor juist sneller afhankelijk.” Ze vertelt over haar schoonmoeder, die acute reuma kreeg. “Ik hielp haar. Waarop kennissen zeiden: ‘Dat hoeft jouw schoondochter toch niet allemaal te doen?’ Terwijl ik dacht: wat fijn dat ik iets voor haar kan betekenen. Een collega van me had een soortgelijke ervaring: ze verzorgde haar ouders tot het laatst en iedereen riep ‘dat is toch veel te zwaar!’, terwijl zij zei: ‘Het was veel zwaarder geweest als ik het níet had mogen doen!’”
Niet iedereen wil evenveel zeggenschap
Verandering betekent ook: loslaten en accepteren dat er niet slechts één manier is om dingen te doen. “Niet iedereen wil evenveel zeggenschap. Sommige medewerkers vinden het fijn als er kaders zijn. Dat moeten we ook serieus nemen. Neem het voorbeeld van mijn dochter. Ze heeft een bijbaantje in de zorg en schenkt daar steevast voor alle bewoners koffie in. Toen ik haar vroeg waarom ze dat doet, zei ze: ‘Ik mag ze toch wel een beetje verwennen?’ Die vanzelfsprekendheid raakt me. Ze doet het niet omdat het moet, maar omdat ze het mensen gunt. Maar als je mensen alles uit handen neemt, worden ze afhankelijk. En dat is niet altijd de beste zet. De crux is: het gaat er niet alleen om het lichaam in goede conditie te houden. We moeten ervoor zorgen dat het leven betekenis heeft. Voor cliënten én voor hun netwerk.”
Tempo versus draagvlak
Kwadrant is een grote organisatie. Met zo’n 6000 medewerkers – waarvan 3500 in het zorgdeel – is informele zorg geen sprint maar een marathon. “Iedereen zoekt naar een soort blauwdruk, maar als we op dit tempo doorgaan, duurt het nog wel even. Daar zit ook een spanningsveld. Er zijn zeker teams die al willen vliegen. Die moet je vooral motiveren en steunen. Maar er zijn ook teams die nog niet zo ver zijn. Die niet meteen openstaan. Die op zoek zijn naar veiligheid, en dat is ook oké.” Volgens Nyncke moeten we met z’n allen een omslag maken. Niet alleen in wat we doen, maar ook in hoe we denken. “Van zorgen vóór naar zorgen dát. Zorgen dat cliënten het zelf blijven doen, en dan op hun manier. Maar ook: van top-down naar samen. Als we blijven sturen van bovenaf, jagen we mensen weg. Dan gaan de verzuimcijfers omhoog. Mensen willen zélf ook graag onderdeel zijn van verandering. Dat zijn toch de krenten in de pap.”
Geen masterplan maar kleine stapjes
Wat werkt dan wel? Verbinding. “We hebben pilotteams die elkaar nu al weten te inspireren. Op de draaidag zag je dat het ene team het andere kon helpen. Daar zit de kracht. Ik hoop dat dit gevoel blijft groeien. Bij iZi vind ik mensen die op dezelfde manier denken. Dat is zó waardevol. Geen masterplan, maar stapjes. Soms bijna onzichtbaar, maar ze zijn er wel. De kunst is: klein denken, groot doen. Je hoeft geen revolutie te beginnen. Begin gewoon ergens. Een voorbeeld? Neem de professional die aan de partner van een overleden cliënt vroeg: mag ik u misschien helpen met het afleggen van uw vrouw? Zo’n ongelooflijk kwetsbaar moment – zo mooi verwoord. Daar schiet ik van vol. Dat is exact waarom ik dit doe.”
