Marjolein Dohmen houdt van verandering. Niet om het veranderen zelf, maar omdat ze gelooft dat de zorg écht anders kan – en moet. In haar rol als directeur Duurzame Zorg bij De Zorggroep zet ze zich elke dag in voor die omslag. “We moeten stoppen met denken dat we het perfecte plaatje nodig hebben voordat we dingen anders durven te doen. Laten we gewoon beginnen, kijken wat het oplevert, en dan bijsturen. Dat is pas zorg met lef.”

Anders kijken naar ouderenzorg

Wat drijft haar? De overtuiging dat het anders moet. En dat het anders kán. “Als we willen dat ouderen nu en in de toekomst goed oud kunnen worden, dan moeten we de zorg anders organiseren,” vertelt ze. “We moeten ermee stoppen om alles vanuit zorgperspectief te beoordelen. Dat betekent echt substantieel anders in de wedstrijd staan.” Voor Marjolein betekent dat ook anders kijken naar samenwerking. “Ik heb echt een hekel aan het woord familieparticipatie,” zegt ze stellig. “De familie wás er al. Wij participeren. Als professionals voegen we iets toe, daar wat het nodig is. Dat betekent dus ook dat we niet noodzakelijkerwijs aan het stuur zitten.” 

Vanuit persoonlijk én professioneel perspectief

Omdraaien kan leiden tot besparingen. Maar dat is niet haar voornaamste motivatie. De drive van Marjolein komt onder andere voort uit haar persoonlijke ervaring met het onderwerp. “Ik ben zelf moeder van een kind dat zorg nodig heeft, en dochter van een moeder voor wie dat ook geldt. Dat maakt mijn kijk heel persoonlijk. Ik ken beide kanten van de medaille. Niet dat dat per se nodig is. Een arts hoeft ook geen been te breken om iemand te genezen. Maar het helpt soms wel. Ik vraag me regelmatig af: hoe zou ik het zelf graag willen als ik in die situatie zat? Stap uit je rol van professional en kijk er als mens naar!” Marjolein is dan ook een omdraaier volgens het boekje. “Omdraaien is mijn werk. Continu kijken of het anders kan. De gevestigde orde ter discussie stellen. Meepraten. En meebewegen met wat mensen écht nodig hebben.”

Gewoon boerenverstand

Veranderen klinkt mooi, maar is niet altijd even makkelijk. Marjolein blijft er nuchter onder: “Het begint vaak met gewoon boerenverstand. We hebben de dingen altijd zo gedaan. Dat zit diep in ons. En onze opleiding helpt natuurlijk ook niet. Alle variabelen bij elkaar maken dat we zijn waar we nu zijn. Het is toch best gek dat we anders kijken naar de behoeftes van kinderen dan naar die van ouderen. Ook bij kinderen hebben we oog voor veiligheid, en toch laten we hen veel vrijer. Bij ouderen zijn we een beetje doorgeslagen.”

Denken, durven, doen

Een groot obstakel zit volgens haar in onze neiging om dingen te ‘overdenken’. “Het liefst zouden we alles zeker willen weten voordat we ergens aan beginnen. Maar dat werkt in de zorg niet meer. Risicogestuurd denken belemmert juist. Je moet durven experimenteren, proberen, en accepteren dat het niet altijd in één keer goed gaat. Dat geldt niet alleen voor ons als professionals, maar ook maatschappijbreed. We moeten samen aan de radertjes draaien om dat vliegwiel echt in beweging te krijgen.” 

Stralend falen

Hoe krijg je dat dan voor elkaar? “Het begint bij het begin: je moet mensen er echt op aannemen. ‘Stralend falen’ noem ik dat! Als je niet vaak genoeg op je neus gaat, betekent dat dat je niet voldoende hebt geprobeerd om dingen anders te doen. En dan wel met een scheutje humor. Je moet het leuk maken voor elkaar. Dicht bij elkaar staan. Met het idee: zijn er beren op de weg? Die knuffelen we wel dood. Je hoeft ze echt niet meteen allemaal af te schieten. Bejegen ze met liefde en respect. Zit er niet als een havik overal bovenop. Vrijheid: daar gaan mensen van op aan!” 

Ruimte maken voor lef

Soms is er weerstand. Ook binnen een organisatie. “Het is mijn rol om daarmee om te gaan. Overigens hebben we het hier niet over weerstand vanuit een gebrek aan nieuwsgierigheid. Als je niet open staat voor dingen, wordt het lastiger. In alle andere gevallen kun je weerstand vaak ombuigen tot iets anders, iets verrassends. Een veel geopperd argument is bijvoorbeeld dat verandering tijdrovend is. Ja, dat klopt. Zeker in het begin. Maar als je veranderen onderdeel maakt van je routine, levert het ook iets op. Neem als voorbeeld het project “Helpende handjes’. Iets waar we mee gestart zijn om de zomerperiode door te komen. We trokken een sociaal werker van buitenaf aan. Samen met een verzorgende ging zij het gesprek aan met familieleden en cliënten. Om gezamenlijk en op een gelijkwaardige manier te bepalen wie wat ging doen. Dat gaf zoveel energie. En het leverde ook nog eens heel veel hulp op. Dat gesprek kostte dus geen tijd, maar leverde juist veel op.” 

De kracht van nieuwsgierigheid

Nieuwsgierigheid is voor Marjolein een belangrijke sleutel. “Je moet werelden met elkaar zien te verbinden. Medewerkers en welzijnswerkers, prof en leek, cliënt en verzorgende. Stap eens op iemand af en stel een vraag. Dat doen we in ons privéleven toch ook? Zodra we ons ‘professionele jasje’ aantrekken, denken we soms dat dat niet meer mag.” Bij De Zorggroep probeert Marjolein samen met haar team de kloof tussen systeem- en leefwereld te verkleinen. “We werken met een monitoring- en evaluatiecyclus. Dat betekent: data ophalen bij cliënten, naasten en medewerkers, die data gezamenlijk duiden met al deze mensen, en daarna samen beslissen wat we willen verbeteren. Dat is dus geen lineair proces, maar een cyclische. We hebben ook een eigen scholing ontwikkeld, onder de naam ‘Gewoon thuis’. Heel praktisch, met veel handvatten en praktische tips. We zijn bezig om 700 ambassadeurs en 110 leidinggevenden te trainen. We zijn er nog niet; maar we zijn wel goed op weg. En we geven mensen die willen omdraaien – waar dan ook in de organisatie – altijd een podium.”

Geld is het probleem niet 

“Vroeger werd nog weleens geroepen: hier is geen geld voor. Maar geld is al lang niet meer het probleem. We hebben geld zat, wat we missen zijn handjes. Als iemand bij ons bestuur de afgelopen jaren een goed plan indiende, dan kreeg die daar de handen voor op elkaar. Altijd. Als het idee maar toekomstbestendig is. Wat dat betreft, zitten er zowel in het bestuur, in mijn team en op heel veel plekken kris kras door de organisatie omdraaiers. Dat bedoel ik dan ook echt als een groot compliment.”