Anna Riemersma werkt bij Cordaan, een organisatie voor zorg en ondersteuning in Amsterdam. In haar werk ziet ze dagelijks hoe het anders kan in de zorg. Sterker nog: hoe het móet veranderen. Want, zo zegt ze: “De meeste vragen van mensen zijn geen zorgvragen, maar levensvragen.” En dus is het tijd om op een andere manier naar zorg te kijken.
Geen zorgvraag, maar een levensvraag
“Als iemand zegt dat hij zich eenzaam voelt, of niet meer naar buiten durft, is dat dan meteen een zorgvraag? Of is dat een welzijnsvraag?” Anna stelt de vraag hardop, maar het antwoord is voor haar duidelijk: “Niet alles hoeft met professionele zorg opgelost te worden. We zijn gewend om meteen in de zorgmodus te schieten, maar dan missen we vaak waar mensen echt behoefte aan hebben.”
Ze ziet het als een belangrijke verschuiving in denken. “Mensen zijn meer dan een zorgvraag. En zorgverleners zijn ook maar een deel van de oplossing. Soms kunnen mensen, met hulp van hun omgeving, zelf al veel doen. Denk aan familie, buren of vrijwilligers. Zorg is dan maar een klein onderdeel van een groter geheel.”
Een ander soort team
Bij Cordaan bouwen ze aan wat Anna het “team van de toekomst” noemt. Geen team dat alleen uit zorgprofessionals bestaat, maar uit cliënten, hun naasten, vrijwilligers én professionals. “Iedereen in dat team is gelijkwaardig,” legt ze uit. “Die gelijkwaardigheid vraagt wel een cultuuromslag. Maar we zijn al goed op weg.”
Die verandering begint niet bij dikke beleidsplannen. “We doen dit bottom-up,” zegt Anna. “We praten met de mensen om wie het gaat. Hun ideeën nemen we serieus. We gebruiken ecogrammen om samen te kijken: wie staat er eigenlijk allemaal om iemand heen? Zo krijgen we het netwerk goed in beeld.”
En dat netwerk is waardevol. “Vaak is het niet nodig dat wij alle zorg overnemen. Als je eerst het netwerk van iemand goed in kaart brengt, zie je dat er al veel kracht en ondersteuning aanwezig is. Familie, vrienden, buren: samen kun je zoveel betekenen.”
De kracht van de omgeving
Anna raakt enthousiast als ze vertelt over de samenwerkingen die Cordaan aangaat. “We werken samen met musea, met Burennetwerk, met studenten. Daardoor kunnen we mensen aan mensen koppelen – niet alleen aan zorg. Jaarlijks maken we wel duizend matches tussen cliënten en buren. En dat is niet alleen goed voor de cliënt. Ook de buren worden daar blij van. Het is wederkerig.”
Die wederkerigheid is belangrijk. “Als je iemand echt wilt helpen, heb je niet altijd een zorgverlener nodig. Soms is een luisterend oor, een wandeling of samen koffie drinken al genoeg. Dan ontstaan er echte contacten, zelfs vriendschappen. Dat is zoveel meer waard dan alleen zorg verlenen.”
Van verpleeghuis naar community-huis
Anna droomt hardop: “Waarom heet een verpleeghuis eigenlijk nog zo? Waarom noemen we het geen community-huis?” Ze lacht, maar is serieus. “Zorg moet weer over leven gaan. Over ontmoetingen, over leuke dingen doen, over betekenisvol zijn. Als mensen zich onderdeel voelen van een gemeenschap, bloeien ze op.”
En dat effect ziet ze elke dag terug. “Het geeft mensen zin. Niet alleen de cliënt, maar ook de vrijwilliger of buurman. Als je echt onderdeel wordt van iemands leven, doet dat iets met je. Het maakt mensen gelukkiger.”
Zorg als onderdeel van welzijn
Voor Anna is het helder: zorg is maar een deel van het leven. “Wat is nou echt belangrijk? Dat je kunt genieten. Dat je blijft meedoen. Zorg hoort daarbij, maar is niet alles. Als we dat beter voor ogen houden, kunnen we veel veranderen.”
Die verandering ziet ze gelukkig al op gang komen. “Bij Cordaan is dit een strategisch speerpunt. We praten erover, intern en extern. We laten zien dat het anders kan. En dat het ook leuker en betekenisvoller wordt als je het netwerk van mensen serieus neemt.”
De rol van naasten
Een belangrijk punt in dat netwerk zijn de naasten. “We moeten veel meer samenwerken met familie en vrienden,” zegt Anna. “Niet door alles bij ze neer te leggen, maar juist door afspraken te maken: wat kun jij doen, en wat kunnen wij overnemen? Zo kunnen zij ook gewoon weer naaste zijn, in plaats van onbetaalde zorgverlener.”
Die samenwerking maakt de zorg menselijker. “Je helpt iemand pas echt, als je kijkt naar het hele plaatje. Naar de mens, zijn of haar leven, en het netwerk eromheen. Alleen dan kun je echt iets betekenen.”
Hoop voor de toekomst
Heeft Anna vertrouwen in de toekomst van de zorg? “Zeker,” zegt ze zonder aarzeling. “Maar alleen als we het echt anders gaan doen. Als we durven loslaten dat zorg altijd door professionals moet komen. Als we gaan denken in termen van community en welzijn, in plaats van alleen zorg en regels.”
Ze straalt als ze het zegt: “Ik zie het al gebeuren. En het is nog leuk ook.”
